7 tuổi, chị cùng 2 em học đàn, hát với sự lựa chọn thúc ép của người bố, nhạc sĩ Xuân Anh. 12 tuổi, chị ôm đàn lên sân khấu, chơi nhạc ở vũ trường. Năm 1992, nhóm 3 con mèo xuất hiện và trong suốt 8 năm hoạt động, nó luôn khẳng định được vị trí là nhóm nhạc nữ tài năng, bản lĩnh hạng nhất.

Năm 2000, nhóm tan rã, thể theo ý nguyện của 2 cô em. Khi các em của chị làm cuộc “đào thoát” khỏi âm nhạc để được sống đời của họ, thì Phương Uyên rơi và những cơn trầm cảm liên miên, nặng nề, phải sống dưới sự “canh chừng: của gia đình và bác sĩ.

Sau một vài lần xuất hiện với tư cách hát solo không thành công, vấp lại những cơn suy nhược thần kinh, có thể phát điên mà chị đã gặp từ thời học sinh. Thời gian này chị sống chủ yếu bằng… bia, tân dược và khóc. Đầu năm nay, chị lại tìm đường quay về với sân khấu và biểu diễn bằng Gia đình tôi, một album trung thực, tự nhiên, chân thành, như phong cách âm nhạc của chị.

Bây giờ thì chị chơi đàn, đi hát, sáng tác, hòa âm, cho âm nhạc của mình và giúp một vài người bạn ca sĩ xây dựng hình tượng. Hơn cả một ca – nhạc sĩ, nhạc công, chị là một nghệ sĩ, tự trong bản chất, tâm hồn, ý thức và trong những hoạt động nghệ thuật của mình 24 năm qua.

Mới nhất về Uyên

- Đầu tiên, xin chị hãy nói về vol2, album Mũi tên tình yêu của mình?

- Album này đang ở trong giai đoạn cuối, với thể loại hip-hop, ballad. Nhưng những gì tôi nhận được từ phản hồi của khán giả thì họ lại không muốn như thế. Họ muốn một Phương Uyên đẳng cấp, chững chạc. Bởi vậy, tôi sẽ thay đổi một số bài hát theo ý khán giả đã thích, sẽ bỏ đi một số bài quá teen và đưa vào những bài sâu lắng hơn. Tôi mừng vì bây giờ tôi đã biết khán giả của mình là ai.

(Ảnh: TNTS)

- Là ai?

- Là những khán giả như của vol 1. Những người cùng thế hệ với tôi, với 3 con mèo, đã biết chúng tôi trước đó và một số khán giả trẻ. Sắp tới, sẽ làm một album cho 3 con mèo, không phải là sự trở lại, chỉ là một album kỷ niệm thôi.

- Được biết, đến giờ chị đang đầu tư cho Kiên Dzi, một cái tên mới lạ. Kiên Dzi là ai vậy?

- Đấy là em gái của tay trống Huỳnh Nhiên – em rể tôi, một cô bé có giọng trời cho, 22 tuổi. Nhưng không ai bước qua được chữ tình. Nó đang yêu và chỉ lo yêu không thôi. Tôi đã nói chuyện với Dzi và cô bé xin cho một, hai tháng gì đó để thu xếp chuyện của mình. Tôi thấy Dzi có tài năng nên muốn giúp sức đưa nó đến với công chúng. Nhưng ai biết chuyện gì sẽ xảy ra.

- Tình yêu đôi lứa thắng thế tình yêu âm nhạc rồi, ai cũng vậy thôi!

- Không. Ở đây không chỉ là tình yêu âm nhạc, mà còn là tình yêu với sự nghiệp của mình. Ngày xưa, thế hệ chúng tôi, tài năng phải cộng với sự khổ luyện, niềm say mê, còn nổi tiếng hay không thuộc về ông trời. Bây giờ, nói đến từ “khổ luyện” với những người được coi là đồng nghiệp của tôi, nghe sao lạ tai quá.

Cuộc “đào thoát” bằng âm nhạc

- Chị là một “ca” đặc biệt của làng nhạc. 2 em chị và nhiều người khác, họ phải thoát khỏ đời sống biểu diễn thì mới sống được đời của họ. Còn chị ngược lại, ra khỏi nó là mất luôn đời sống của mình. Sao lại như vậy?

- Vì âm nhạc đối với tôi là đam mê. Tôi sống một đời với âm nhạc, nhấc tôi ra khỏi môi trường đó, tôi không biết dùng mình vào việc gì khác. Chỉ cần cho tôi hát, để tôi bộc lộ hết mọi thứ chất chứa trong lòng mình là tôi sống được. 2 đứa em tôi, ông bố bắt chúng nó đi hát (vì bố tôi thích thành lập ban nhạc nữ, lúc đó 2 em tôi còn quá nhỏ để tự chọn nghề nghiệp cho mình) dù chúng nó không thích, yêu âm nhạc và biểu diễn âm nhạc là 2 việc rất khác nhau.

Để chiếm lĩnh được âm nhạc, chúng tôi đã không có tuổi thơ, chúng tôi được nuôi dưỡng trong một môi trường đặc biệt, thuần túy âm nhạc và tâm hồn, nên đã không chịu nổi áp lực ngày càng cao của thế giới biểu diễn.

Phương Uyên trên sân khấu (ảnh: Đỗ Tuấn – TNTS)

- Nghệ thuật trở nên ý nghĩa và tuyệt vời nhất khi người ta có thể tìm thấy trong nó sự đào thoát khỏi hiện thực, nhất là hiện thực bản thân. Âm nhạc cũng đã làm được điều này cho chị. Nhưng sự đào thoát của âm nhạc là đến mức độ nào, triệt để 100% không?

- Làm sao 100% được. Chỉ đào thoát được một phần thôi. Vẫn còn những điều trong công việc, trong chuyện tình cảm riêng tư, trong cuộc sống mà mình không thể nói được và nó cứ đầy lên.

- Tôi tin rằng vẫn có những phần nào đó chất chứa trong tâm hồn chị, làm nên những cơn trầm cảm liên miên của chị chưa được chị giải phóng trong các sáng tác của mình. Đâu là những phần còn lại vẫn bị chị “giam cầm” ấy?

- Nếu tôi có thể cho phép mình nói ra những phần cần phải giữ lại với công chúng, thì tôi đã có thể viết lên chúng trong ca khúc rồi.

- Nik Venet từng lắc đầu vì trường hợp một nữ nhạc sĩ có tài nhưng trong sáng tác của mình, cô cứ có điều gì đó “không nói hết”. Khi ông trao đổi việc này, nữ nhạc sĩ này thổ lộ, cô sợ khi bộc lộ cảm xúc bản thân, chồng cô sẽ biết rằng cô không hạnh phúc. Cuộc hôn nhân đã là vật cản cho tài năng của cô ta. Chị không có cuộc hôn nhân nào, vậy tại sao chị lại tự đặt một thứ “vật cản” như vậy, “không nói hết” ấy, cho tài năng của mình?

- Có một sự khác nhau ở đây. Nữ nhạc sĩ kia đã không nói hết cảm xúc, cảm nhận của mình, còn tôi thì chừa lại những phần nguyên vẹn nào đó trong tôi không nói tới. Với những gì đã viết ra, trái tim và kinh nghiệm của tôi. Còn sự giải phóng hoàn toàn cảm xúc bản thân, thì tôi là người sống có trách nhiệm.

Quá nhiều người thần tượng mình, mình làm như thế nào fan bắt chước theo y như thế ấy. Nói chung, tôi tự nhận lấy trách nhiệm mình phải có trách nhiệm với cả một thế hệ nghe nhạc mình. Giải phóng hay tự do đều có trong âm nhạc của tôi, nhất là những bản rock, nhưng nếu tôi đi quá cái giới hạn đó thì tôi trở thành kẻ đập phá rồi chứ không phải xây dựng nữa. Phải có trách nhiệm với hiệu ứng do thứ âm nhạc của mình gây ra với công chúng chứ.

(Ảnh: Đỗ Tuấn – TNTS)

Niềm đau cũng là niềm hạnh phúc

- Hiện nay, điều gì đang dẫn đường cho âm nhạc của chị? Đam mê? Tiền? Tiếng tăm? Hay tất cả những thứ đó? Linh hồn nào dẫn đường cho nó?

- Tiếng tăm của tôi cũng có đầy đủ. Tôi cũng có đủ tiền chi phí cuộc sống của tôi và nuôi được cả gia đình, nên tiền cũng không phải là lý do chính. Âm nhạc là nơi tôi thuộc về. Đi hát làm tôi sống dậy. Khi đi hát, mọi gánh nặng ưu tư trong tôi được trút vỏ, tôi thấy mình được sống, được tồn tại. Âm nhạc, hay cụ thể hơn là âm nhạc “của tôi” chính là tâm hồn của tôi.

- Chị sáng tác những ca khúc đầu tiên của mình vì điều gì?

- Từ nhỏ, tôi đã là một đứa trẻ không bình thường. Suốt ngày tôi không nói gì, như bị câm. Những bản nhạc đầu tiên tôi viết là từ khi còn rất nhỏ, nhưng chúng mãi nằm đó vì tôi thấy nó ngây ngô quá.

Như vậy thì, âm nhạc là phương tiện giao tiếp của tôi với thế giới này. Tôi thấy khi tôi viết thành ca khúc hát lên, sẽ có biết bao nhiêu người hiểu tôi. Tất cả những bài hát của tôi là thông điệp của tôi, tôi diễn đạt nó theo cách của mình. Song song với chức năng giải trí, mỗi bài hát phải có một thông điệp, điều đó mang ý nghĩa rất lớn.

- Hiện nay, chị là một trong số ít người có đủ khả năng để “hoài thai, sinh nở và cưu mang” đứa con âm nhạc của mình ở VN. Chị là một “ca” đặc biệt. Chị có thấy mình là người đặc biệt không?

- Chỉ là một “ca” đặc biệt ở VN thôi, ở nước ngoài thì bình thường, vấn đề là có hay hay không thôi. Tôi không nghĩ mình là một ca đặc biệt và mong có thật nhiều người như vậy nữa xuất hiện ở đây, cũng như mong có thật nhiều tiết học về âm nhạc và nghệ thuật trong trường phổ thông.

(Ảnh: Đỗ Tuấn – TNTS)

- Việc chị thường nhốt mình hàng mấy tháng liền trong nhà, không đi ra đường nói lên điều gì? Chị từ chối giao tiếp xã hội chăng?

- Vì tôi dễ bị tổn thương và rất sợ bị tổn thương. Thế nên sợ nhìn thấy những cảnh đau lòng và đối diện với cảm giác mình bất lực. Sợ người khác hoặc sợ mình làm cho người khác thất vọng. Tôi sợ nhất là sự thất vọng, nó bào mòn, nó giết chết ý chí sống của tôi. Như đã nói, từ nhỏ, tôi đã là một đứa trẻ không bình thường.

- Bình thường, nghĩa là những biểu hiện ở mức trung bình, có gì đâu mà chị phải ước mơ?

- Nhưng đấy là niềm mong mỏi của gia đình và 2 đứa em tôi. Họ chỉ mong được nghe từ tôi mấy tiếng “Uyên bình thường lắm” là họ đã mừng rỡ lắm rồi.

- Nghệ sĩ là một kiếp trời đầy, có lẽ đúng vậy. Nếu con không hát lại được thì xin người hãy để cho con chết đi hoặc là con tự tử chết” đấy là lời khấn của chị với ông Địa năm chị 12 tuổi, bị vỡ tiếng và không hát được. Tình yêu ấy khiến chị hạnh phúc hay đau khổ khi nó chọn chị làm nơi an trú?

- Âm nhạc chọn tôi. Tôi hạnh phúc với âm nhạc vì âm nhạc vì âm nhạc giải quyết cho tôi nhiều thứ, cả giải thoát khỏi sự nghèo khó. Cứu tôi ra khỏi stress làm mọi thứ thăng hoa. Tôi coi phim không khóc, nhưng nghe nhạc của mình mới làm mình cảm động như vậy. Tình yêu của tôi đối với âm nhạc cũng thế, niềm đau cũng là niềm hạnh phúc.

- Cảm ơn chị. Chúc chị  luôn “bình thường”, nhưng chỉ ở sức khỏe thôi. Chứ một nghệ sĩ bình thường thì chán lắm!

- Phương Uyên cười và gật đầu, tiết lộ một bí mật của mình: “Uyên để ý nhiều lắm và thấy Uyên hay bị như vậy, khi sáng tác một bài nói về chia tay là y rằng xảy ra chia tay. Sáng tác ứng nghiệm vào bản thân. Có một mối quan hệ nào đó giữa Uyên và âm nhạc mà đến giờ Uyên vẫn chưa hiểu hết được”.

Theo Hải Miên